17 maja - najważniejsze święto Norwegii

17 maja przypada w Norwegii Święto Konstytucji (Grunnlovsdagen). W tym roku dzień ten jest wyjątkowy, ponieważ norweska Konstytucja obchodzi 200 rocznicę uchwalenia. Jest więc o całe 23 lata młodsza od polskiej Konstytucji 3 maja. To okazja do hucznego świętowania w całym kraju. Norweska Konstytucja została uchwalona w 1814 r. przez Zgromadzenie Narodowe w Eidsvoll, które jest dla Norwegów kolebką niezależnej Norwegii. I choć ostatecznie pełną niepodległość Norwegia odzyskała dopiero w 1905 r. po rozwiązaniu unii personalnej ze Szwecją, to data ta pozostaje najważniejszym Narodowym Świętem w krainie trolli. Oficjalny początek świętowania rocznicy Konstytucji miał miejsce w gmachu Eidsvoll (Eidsvollsbygningen) 16 lutego br., w którym wzięli udział m.in. król Harald V wraz z królową małżonką Sonją, książę korony Haakon Magnus wraz z żoną, księżną Mette-Marit, reprezentanci obecnego rządu na czele z premier Erną Solberg. Cały 2014 r. jest wypełniony różnego rodzaju wydarzeniami mającymi na celu upamiętnić ten ważny dla Norwegów dzień. Jednak to 17 maja każde miasto i miasteczko, każda nawet najmniejsza miejscowość, będzie świętować tą rocznicę w szczególnie uroczystych paradach.

Nie będę Wam streszczała norweskich podręczników do historii ani też opracowań naukowych na temat norweskiej uchwały zasadniczej. Przybliżę Wam ten dokument i okoliczności jego powstania w inny sposób. Jakiś czas temu w norweskiej gazecie Aftenposten (wydanie internetowe) natknęłam się na bardzo interesujący artykuł zatytułowany 200 rzeczy, które jest fajnie/dobrze wiedzieć o Konstytucji. Nie martwcie się ja aż tak się rozpisywać nie będę! Postaram się w punktach zebrać to, co wydało mi się szczególnie interesujące w tym artykule, a  co może zaciekawić także Was. Zaczynamy!
1. Rok 1814 nazywany jest rokiem cudu w historii norweskiej. Po zwycięstwie nad Francją, Norwegia na mocy traktatu kilońskiego (oprócz Wysp Owczych, Islandii i Grenlandii) znalazła się pod panowaniem Szwecji. W tym roku Norwedzy mieli trzech królów: Fryderka VI, Chrystiana Fryderyka i Karol XIII.
2. Rozwiązanie unii personalnej ze Szwecją w 1905 r. doprowadziło do rozległych zmian w Konstytucji, stąd do dziś istnieją spory, czy Konstytucję z 1814 r. Norwegia może nazywać własną, czy może dopiero ta z 1905 r. może za taką uchodzić.
3. Rocznica uchwalenia Konstytucji to także 200 urodziny Parlamentu norweskiego (Storting). Pierwsze posiedzenie Parlamentu odbyło się 8 października 1814 r. w w szkole katedralnej (Oslo katedralskole) w Christianii (obecne Oslo)  przy ulicy  Królowej (Dronningens gate). Sala, w której miało miejsce pierwsze posiedzenie była wykorzystywana przez Parlament do roku 1854, a obecnie znajduje się w Muzeum Ludowym (Folkemuseet ) w Bygdøy. Od 1854 r. do 1866 r. posiedzenia parlamentarne odbywały się w starej sali bankietowej na Uniwersytecie w Oslo.
4. Budynek Parlamentu został zaprojektowany przez architekta szwedzkiego Emila Victora Langlet i został otwarty w 1866 r.. To właśnie w tym budynku znajduje się Dokument Konstytucyjny z 1814 r. Z tyłu za Przewodniczącym Parlamentu znajduje się obraz noszący tytuł ""Eidsvoll w 1814 roku." pędzla Oscara Wergeland, ukończony w 1885 r. Obecnym Przewodniczącym Parlamentu jest Olemic Thommessen. Parlament norweski jest jednoizbowy, choć do 2009 r. dzielili się na dwie grupy,  Lagting (1/4 posłów) oraz Odelsting (3/4 posłów), w trakcie pierwszego posiedzeniu posłowie, pracujące nad projektami ustaw osobno. W latach okupacji niemieckiej Norwegii (1940-1945) w budynku Parlamentu mieściła się kwatera komisarza Rzeszy Josefa Terbovena. (strona internetowa Parlamentu: https://www.stortinget.no/)
 
5. Wraz z uchwaleniem Konstytucji w 1814 r. prawo do głosowania posiadało tylko ok. 40 procent mężczyzn w wieku powyżej 25 lat. Kobiety nie mogły głosować, otrzymały to prawo dopiero w 1913 r.. Konstytucja znosiła ponadto autokrację, ale nadal król posiadał znaczący wpływ; mógł m.in. wprowadzać nowe przepisy, kontrolował politykę zagraniczną i pomoc publiczną.
6. Ogromne znaczenie dla norweskiej Konstytucji z 1814 r. miały wojny napoleońskie, w trakcie których początkowo Dania i Norwegia pozostały neutralne, ale skończyły jako sojusznik Napoleona, po tym jak Wielka Brytania zaatakowała duńską flotę w okolicach Kopenhagi niszcząc wiele okrętów a pozostałą część uprowadzając. W odwecie za sojusz duńsko-francuski Anglia zablokował cieśniny Kattegat / Skagerrak, uniemożliwiając tym samym dostarczanie np. zboża do Norwegii i skazując ten ostatni kraj na klęskę głodową.Był to tzw. "barkebrødstiden" - dosłownie tłumacząc czas chleba z kory. Na mocy traktatu kilońskiego Norwegia została przekazana Szwecji. To właśnie wtedy Norwedzy podjęli próbę buntu, uchwalając Konstytucję i obierając na swojego króla Chrystiana Fryderyka. Szwecja, Wielka Brytania i Rosji wymogły na nim abdykację w sierpniu tego samego roku (1814 r.). Miesiąc później Szwecja i Norwegia zawarły unię personalną.
7. Czemu akurat Eidsvoll? Posiadłość należała do Carstena Ankera, który był najbliższym przyjacielem i doradcą Christiana Frederika w Norwegii. Eidsvoll przeszło totalną restaurację od 2011 r., której całkowity koszt wyniósł 380 mln koron norweskich i przywrócił budynkom dawną świetność i wygląd z 1814 r. Próbowano odkupić nawet oryginalne meble pochodzące z tego okresu, niestety udało się to jedynie w niewielkim stopniu.  
8. Inspiracją dla norweskiej Konstytucji były Deklaracja niepodległości Stanów Zjednoczonych z 1776 r. oraz Rewolucja francuska i powstała w jej okresie Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela.
9. 112 mężczyzn wchodzących w skład ówczesnego Zgromadzenia Narodowego (Riksforsamlingen) zostało wybranych z parafii i formacji wojskowych. 33 pochodziło z armii i floty, 25 - z kupieckich kręgów, 54 - z terenów wiejskich. Nieprawdą jest więc, że w Eidsvoll znajdowało się kilku starych mężczyzn, którzy uchwalili Konstytucję. Średni wiek wynosił 42 lata, najmłodszy z mężczyzn miał 17 lat (porucznik Thomas Konow), najstarszy - 60.
10. Wśród członków Zgromadzenia był jeden analfabeta. Był to Even Thorsen, marynarz z Aust-Agder, którego podpis pod dokumentem został złożony przez inną osobę za zgodą Evena.
11. Wśród tej 112 było 26 prawników i 20 teologów, wykształconych na Uniwersytecie w Kopenhadze oraz 57 urzędników. Nikt z północnej Norwegii nie wziął udziału w Zgromadzeniu w Eidsvoll, ponieważ urzędnicy z tego regionu zostali za późno wybrani.
12. Negocjacje w Eidsvoll trwały sześć tygodni od 12 kwietnia do 20 maja. Nie zostały zrobione stenogramy obrad. Istnieją za trzy potwierdzone źródła, z których historycy czerpią wiedzę na temat tamtych wydarzeń: oświadczenia pisemne dołączone do protokołu, dzienniki prowadzone przez 15 reprezentantów oraz listy, jakie pisali oni do domu.
13. Dzień pracy Zgromadzenia dzielił się na dwie sesje, pierwszą w godzinach od 10.00 do 14.00 i drugą - od 16.00 do 19.00. Najwięcej i najdłużej pracowało tych 15, którzy zostali wybrani do sporządzenia projektu Konstytucji. Nie pito w tym czasie wcale znacznch ilości alkoholu. (Ponoć jest taki mit odnośnie obrad i samych reprezentantów.) 
14. Wielu reprezentantów przybyło do Eidsvoll w własnymi projektami Konstytucji. Za najważniejszy uznawany jest projekt Adler-Falsen, przygotowany przez Christiana Magnusa Falsena i nauczyciela Johana Gunder Adlera z Halden. Projekt zawierał 300 paragrafów. Ich liczna została zredukowana do 110.
15. Najwięcej dyskusji wynikło wokół zniesienia szlachectwa oraz wprowadzenia poboru do wojska.
16. Konstytucja została przyjęta 16 maja, ale to data 17 maja została wpisana na dokumencie, który został podpisany i opieczętowany przez przedstawicieli 18 maja. 19 maja miała miejsce koronacja Christian Fryderyka w sali Zgromadzenia Narodowego i przyjęcie jego przysięgi jako pierwszego konstytucyjnego króla Norwegii. 20 maja reprezentanci z Eidsvoll zostawili za sobą kłótnie, uścisnęli sobie dłonie i uroczyście ślubowali tymi słowami "Enig og tro til Dovre faller" (w wolnym tłumaczeniu: "Zgoda i wiara póki Dovre się nie zapadną." Dovre to pasmo górskie w Norwegii, które w świadomości norweskiej reprezentuje to, co wieczne, niezmienne, bezpieczne i mocno zakorzenione, a według norweskich tradycyjnych baśni jest symbolem tego, co starożytne i mistyczne.)
 
17. Paragraf wstydu, czyli nr 2, który zakazywał wstępu do królestwa Żydom, jezuitom i zakonom monastycznym. Zakaz wjazdu dla Żydów został uchylony w 1851 r., zakonom monastycznym - w w 1897 r., jezuitom - w 1956 r.
18. Niestety wątła nadzieja Norwegów na to, że Anglia i jej sojusznicy odstąpią od postanowień traktatu kilońskiego odnośnie Norwegii, rozprysła się niczym bańska mydlana. Szwecja przystąpiła do wojny przeciwko Norwegii w dniu 26 lipca 1814 r. 3 sierpnia zostali wysłani szwedzcy negocjatorzy pokojowi. 10 sierpnia w Moss rozpoczęły się rozmowy pomiędzy Christian Fryderykiem, a Magnusem Björnstjärnem. 14 sierpnia została podpisana konwencji z Moss na mocy której król norweski zobowiązał się niezwłocznie zwołać Parlament w celu wprowadzenia zmian w Konstytucji oraz do abdykacji, która miała miejsce 10 października. Christian Fryderk udał się do Danii.
19. 4 listopada 1814 r. została przyjęta Konstytucja w nowej formie. Około dwie trzecie klauzul konstytucyjnych z Eidsvoll przetrwało. Szwedzki krół Karol XIII (w Norwegii nosił imię Karol II) został wybrany do nowego króla Norwegii. W 1818 r. po jego śmierci na tronie szwedzkim i norweskim zasiadł król Karol III Jan. Christian Fryderk został ostatnim monarchą absolutnym Danii.
20. Oto kilka cech charakterystycznych norweskiej Konstytucji:
- była najszybciej przygotowaną tego typu ustawą na świecie,
- jest najkrótsza na świecie,

- w 1814 r. była drugą najbardziej radykalną konstytucją na świecie, 
- jest najstarsza wśród tych, które nadal są używane,
- pierwszy paragraf norweskiej Konstytucji mówi, że "Kongeriget Norge er et frit, uafhengigt og udeleligt Rige". (W wolnym tłumaczeniu "Królestwo Norwegii jest wolnym, niezależnym i niepodzielnym państwem".),
- slogany typu "Wolność - równość - braterstwo"nie są uwzględnione w Konstytucji,
- poprawki do Konstytucji wymagają większości dwóch trzecich głosów w Parlamencie,
- pierwsza poprawka konstytucyjna weszła w 1821 r., przyznając prawo głosu hodowcom reniferów,
- data ostatniej poważnej zmiany w Konstytucji nastąpiła wraz z nowym projektem Kościoła w czerwcu 2012 roku (wybaczcie, ale nie mam pojęcia, co to za zmiany),
- przepis mówiący o tym, że tylko mężczyźni mogą dziedziczyć tron norweski został zmieniony w 1990 r. i nie działa wstecz, dlatego książę Haakon jest następcą tronu, a nie jego starsza siostra Märtha Louise,
- język Konstytucji jest archaiczny i trudny do zrozumienia dla współczesnych obywateli, stąd wiele wniosków o przeredagowanie dokumentu na bardziej przystępny język.
20. Ministerstwo Spraw Zagranicznych będzie w sposób szczególny promować jubileusz również w Szwecji, Danii, Niemczech, Francji i Ameryce Północnej.
21. Logo rocznicy oparte jest na słowach "Ja, vi elsker" ("Tak, kochamy") i ma odzwierciedlać zaangażowanie i pasję, jako siły napędowe demokracji. Ma młodzieżowy rys i jest przyszłościowe. Serce znajdujące się w symbolu nawiązuje do tego, w jaki sposób dzieci i młodzież wyrażają uczucia poprzez SMS i media społeczne. (Tak twierdzi komitet do spraw organizacji rocznicy Konstytucji w komunikacie prasowym.)

Mam nadzieję, że ta krótka lekcja historii norweskiej przypadła Wam do gustu i dowiedzieliście się z niej czegoś nowego i ciekawego :) Jeśli chcecie wiedzieć więcej na temat tego święta zajrzyjcie do mojego wpisu z zeszłego roku - klik.


* Wszystkie zdjęcia pochodzą ze strony aftenposten.no





16 komentarzy:

  1. Znowu się rozpisałaś :) Ale nie na darmo, bo artykuł rzeczowy i naprawdę fajnie przedstawiony :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dominiku, jak wpadnę w trans pisania ot nie potrafię go przerwać :) Dobrze, że uważasz wpis za ciekawy, przynajmniej wiem, że nie na darmo się tyle napisałam :)

      Usuń
  2. Paragraf wstydu rzeczywiście nie był powodem do dumy. Mnie najbardziej zainteresował zapis o zniesieniu szlachectwa.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Paragraf 2 jak widać otrzymał słuszna nazwę.

      Usuń
  3. A ten analfabeta nie mógł jakiegoś iksa postawić, czy czegoś? :))
    Super wpis Dysiu. Buziaki. Cieplutko pozdrawiam xx.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Tak sobie myślę, że może podpisywanie się "x" nie było w tamtych czasach i/lub rejonach znane? ;)
      Dzięki Basiu:) Ściskam i życzę Ci kolejnego wspaniałego tygodnia! :)

      Usuń
  4. Jej, widzę, że faktycznie uwielbiasz Norwegię :)) Ciekawe z tym analfabetą... W dzisiejszych czasach chyba by nie przeszło podpisywanie się za kogoś, nawet jeśli ten ktoś na to pozwolił :D

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Mam słabość do Norwegii :)))
      Ciekawe, czy obecnie są w ogóle przepisy, które przewidują taką ewentualność?

      Usuń
  5. ha! moje urodziny;d I najważniejsze święto w Norwegii <3 fajny post, choć historia to nie moja bajka;P

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dzięki. Tym mocniej doceniam Twoja pochwałę :)

      Usuń
  6. Bardzo ciekawe! Super notka i świetnie się ją czytało! :)
    Proszę więcej takich.

    Pozdrawiam,
    W.

    OdpowiedzUsuń
  7. Super było się dowiedzieć tyle o Norweskiej Konstytucji. Bardzo to wszystko ciekawe i podziwiam, bo nieźle musiałaś się napracować nad tym wpisem :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. A ja się cieszę, że mogłam się czymś interesującym podzielić :) Wiesz, troszkę mi mózg parował, jak czytałam te wszystkie artykuły po norwesku, ale są tego plusy - poznałam nowe słowa i zwroty po norwesku :)

      Usuń
  8. chciałabym tyle wiedzieć o historii konstytucji w Polsce :P

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ja kiedyś wiedziałam, nawet na jednej z olimpiad historycznych to był mój główny temat :) Niestety wiedza nie pielęgnowana zanika...

      Usuń