""Skarbiec wiernych wasali". Dramat 47 roninów.""

Tytuł: ""Skarbiec wiernych wasali." Dramat 47 roninów." Katalog towarzyszący wystawie.
Koncepcja katalogu i opieka merytoryczna: Aleksandra Görlich
Teksty: David Bell, Chelsea Foxwell, Aleksandra Görlich, Allen Greenberg, Andrzej Wajda
Wydawnictwo: manggha
Rok wydania: 2012
Liczba stron: 256
"Katalog jest próbą opracowania stu siedemdziesięciu drzeworytów ilustrujących historię czterdziestu siedmiu roninów; znajdują się one w depozycie w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha, a są częścią zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie."
Na ponad 250 stronach katalogu znajdziemy:
- zarys historii czterdziestu siedmiu roninów i jej wpływ na kulturę japońską zaprezentowany przez Aleksandrę Görlich,
- eseje Davida Bella i Chelsea Foxwell dotyczące sposobów przedstawień roninów na drzeworytach okresu Edo,
- krótki artykuł opisujący miejsca istniejące w obecnym Tokio, które związane są z roninami,
- synopis dramatu "Kanadehon Chûshingura" ("Wzorzec kany. "Skarbiec wiernych wasali.""), będący źródłem inspiracji dla wielu prezentowanych w katalogu drzeworytów,
- reprodukcje drzeworytów wraz z komentarzami,
- spis zamieszczonych w katalogu rycin wraz ze szczegółowym opisem odbitek,
- bogatą bibliografię dotyczącą tematu tej słynnej historii.
Katalog został wydany z dużą dbałością o szczegóły i przypomina swoją formą album z reprodukcjami. Znajdujące się na jego początku eseje doskonale wprowadzają w tematykę książki. Każda reprodukcja jest wyczerpująco opisana, a przedstawiona scena dokładnie wyjaśniona. Dzięki temu można lepiej zrozumieć prezentowaną scenę.
Historia czterdziestu siedmiu roninów to najsławniejsza samurajska opowieść na świecie. Jak każda dawna opowieść i ta jest zagmatwana, a fikcja miesza się w niej z prawdziwymi wydarzeniami. Nie pomaga tu fakt ogromnej eksploatacji tematu przez samych Japończyków, którzy chcąc uniknąć kłopotów z cenzurą okresu Edo, wplatali w tą historię fikcyjne postaci i wątki. Zacznę od początku i postaram się Wam w skrócie (dużym skrócie) przybliżyć tę opowieść.

Historia ta rozpoczyna się wiosną 1701 roku w Edo (współczesne Tokio). Przebywający na dworze szoguna daimyō Asano Takuminokami Naganori z zamku Akō, odpowiedzialny za ceremoniał przyjęcia cesarskich wysłanników przybyłych z Kiota z darami i podziękowaniami za noworoczne życzenia szoguna dla cesarza, jest nieustannie obrażany i pouczany przez zdeprawowanego i chciwego dworzanina. Tym dworzaninem jest Mistrz Ceremonii Dworu Szoguna Kira Kōzukenosuke Yoshihisa (albo inaczej zapisywany Yoshinaka), próbujący wymusić na Asano prezent. Lecz daimyō z Akō, będący prawym i honorowym samurajem nie ulegał Kirze. Cierpliwość każdego ma swoje granice i pewnego dnia Asano nie zapanował nad swoim gniewem i zaatakował i ranił lekko Kirę. Niestety dokonał tego w pałacu szoguna, gdzie obowiązywał zakaz używania broni, został więc Asano w trybie natychmiastowym skazany na śmierć. Kira nie poniósł żadnej kary, co stało w sprzeczności z pewną niepisaną zasadą mówiącą o karaniu obu stron konfliktu (kenka ryōseibai). Jak przystało na uczciwego wojownika, pan z Akō zakończył swój żywot jeszcze tego samego dnia, popełniając seppuku. I tu pojawia się kolejna ujma dla honoru rodziny Asano - jako miejsce śmierci Asano wybrano dziedziniec, a tej rangi możnowładca powinien dokonać seppuku wewnątrz pałacu. Rodzina Asano została pozbawiona całego majątku. Wdowa po możnowładcy złożyła śluby i została mniszką, a wojownicy pełniący dotąd służbę u daimyō z zamku Akō stali się roninami, samurajami bez pana i zmuszeni byli znaleźć sobie nowe zajęcie. Część z nich udała się na służbę do innych rodów, inni zamieszkali w mieście i stali się rzemieślnikami, a niektórzy - rozbójnikami. Jednak pewna grupa roninów, zawiązała spisek i poprzysięgła zemstę na Kirze. To byli owi później osławieni wierni wasale. Oczywiście udało się im dopełnić zemsty i zimową nocą 1702 lub 1703 roku zaatakowali pałac Kiry. Samego Kirę znaleźli ukrywającego się w szopie na węgiel. Roninowie zaproponowali mu honorowe samobójstwo, lecz ten okazał się tchórzem i jeszcze bardziej pozbawionym honoru człowiekiem i odmówił. W tej sytuacji nasi roninowie obcięli Kirze głowę mieczem, którym ich pan popełnił seppuku, a następnie zanieśli ją na grób swojego byłego daimyō. W ten oto sposób wypełnili swój obowiązek i oddali się w ręce władz. Zostali skazani na śmierć przez seppuku, jak ich pan. Ponoć wszyscy popełnili honorowe samobójstwo przy grobie Asano i wokół jego grobu zostali pochowani.

Jak już wspominałam historia czterdziestu siedmiu roninów mocno oddziaływała na Japończyków i była bogatym i niewyczerpanym źródłem dla sztuk teatralnych, powieści, komiksów, filmów. Te fikcyjne historie zlały się z czasem z prawdziwymi wydarzeniami, wzbogacając, ale i gmatwając całą opowieść do tego stopnia, że dziś nie sposób już określić, czy pewne elementy tych wydarzeń są prawdziwe, czy dodano je w późniejszym okresie. Do dnia dzisiejszego grane są przedstawienia czerpiące z historii opowiadającej o czterdziestu siedmiu roninach; są to "Kamikakete sango taisetsu" (data premiery to 1825 r.), "Michiyuki tabiji no hanamuko" (premiera miała miejsce w 1833 r.) oraz "Kanadehon Chūshingura" (sztuka powstało w 1748 r. początkowo dla teatru lalkowego, a następnie rozpisana na role aktorskie w teatrze kabuki).
I tu kilka słów o ostatnim z dramatów. Składa się on z jedenastu aktów (gdzie zazwyczaj sztuki mają po trzy bądź cztery akty). Cały spektakl podzielony jest na dwie części (akty I, III, IV i taniec podróżny oraz akty V, VI, VII i XI) i zawiera stałe elementy, które pozwalają rozpoznać "Kanadehon Chūshingurę" (nie będę ich tu opisywała, a chętnych odsyłam do książki). Aby uniknąć kłopotów z cenzorami, sztuka przedstawia wydarzenia nawiązujące do prawdziwej historii roninów, umiejscowione jednak w innych czasach, z dodatkowymi zdarzeniami nie mającymi pierwotnie miejsca, a bohaterowie noszą inne imiona. Np. Mistrz Ceremonii Kira to w sztuce Kō no Musashi no Kami Moronao, a Asano - Enya Hangan Takasada. Dla współczesnych sztuce odniesienia i nawiązania były oczywiste. Nie będę rozpisywała się tu na temat sztuki, ponieważ i tak post należy już do bardzo długich, a zainteresowanych odsyłam do książki :)  Zarówno oryginalna opowieść o czterdziestu siedmiu roninach, jak i sztuka "Kanadehon Chūshingura" odcisnęły swoje piętno m.in. na sztuce drzeworytniczej, tak bardzo popularnej w epoce Edo.
W ten oto sposób dochodzę do meritum ""Skarbca wiernych wasali." Dramat 47 roninów." - drzeworytów ukiyo-e. Książka zawiera 182 (niektóre występują podwójnie) reprodukcje drzeworytów posegregowanych według twórców. Znajdują się tu więc ukiyo-e takich artystów jak: Shunshō, Utamaro, Chōki, Hokusai, Shun`ei, Masayoshi, Toyokuni I, Sadafusa, Kinisada, Hiroshige, Kuniyoshi, Kuniteru, Yoshitora, Sadahide, Kunimasa. 
Ponieważ reprodukcje zawarte w w/w katalogu zachwyciły mnie i urzekły swoją urodą, dbałością ich twórców o detale, kolorami i ekspresją, postanowiłam zrobić dla Was kilka zdjęć wybranych przypadkowo z książki drzeworytów. Sama miałam przyjemność obejrzenia ich na własne oczy w muzeum Manggha w Krakowie w grudniu zeszłego roku! Być może przynajmniej częściowo dostrzeżecie w nich to, co ja, choć wiem, że zdjęcia te będę jedynie odbitką odbitki :)
Onoe Kikugorō jako Kō no Moronao i Ichikawa Ebizō jako Wakasanosuke (1818-1842); autor: Kunisada
Klasyczny przykład portretu aktorskiego ręki Kunisady. Oto dwóch aktorów w kostiumach z herbami określającymi ich role oraz w charakterystycznych pozach scenicznych dla prezentowanej sceny przedstawienia.



"Kanadehon Chūshingura", akt jedenasty - Oboshi Rikiya, spośród ludzi nocnego ataku (1818-1833); autor: Kunisada. Portret aktora wcielającego się z jednego z roninów - tu Oboshi Rikiya.
Akt pierwszy/Shodan, seria: Chūshingura (ok. 1795)




parodia umizgów Moronao; autor: Utamaro
Nocna utarczka Yuranosukego w Gion, seria: Pięciu bohaterów (1845-1850); autor: Hiroshige
Chūshingura, akt jedenasty: nocny atak (ok.1830); autor: Kuniyoshi
Ushioda Masanojō Takanori Plansza dwudziesta ósma/Ushioda Masanojō Takanori zaciągający taśmę przy nadgarstku oraz (z prawej strony) Tominori Sukeemon Masakata Plansza dwudziesta siódma/Tominori Sukeemon Masakata osłaniający się przed lecącym metalowym naczyniem, seria: Biografie wiernych roninów; autor: Kuniyoshi
Ronin Saburōbei Mitsutada znajdujący Nakamatsu Kurobeia pod kołdrą, seria: Porównanie wybitnych i wiernych roninów, Plansza dwudziesta druga (1847-1848); autor: Kuniyoshi

    "Życie pana jest cięższe niż dziesięć tysięcy gór,
        Życie jego sługi lżejsze niż włos."

(""Skarbiec wiernych wasali." Dramat 47 roninów.") 


 
Reakcje:

2 komentarze: